รูปและเรื่อง via art|4|d.com —>> # 165 Nov-09 : Eco-track

James Corner Field Operations and Diller Scofidio+Renfro have transformed the abandoned rail line into an elevated urban park. Sorachai Kornkasem writes.

One of the design tricks that can be incorporated as an environmental friendly notion is to “reuse” – either repurpose or renovate from the existing. It doesn’t matter whether the NEW “item” will function as the original one did or become something totally brand new because it helps to reduce waste and not-create the use of any new materials. On June 9, 2009, in New York City, a new public park opened reconfiguring the High Line, an existing elevated freight train track, which seems to fit the sustainability bill quiet beautifully. Albeit the fact that the main project’s intention is nothing near to pursuing any green awards of any kind, however, the project itself succeeded the high hype.

The $152 million budget of the High Line was spent to transform an abandoned elevated train track to become a public park, of which the 1st phase stretches from Meat Packing district’s Gansevoort Street to West 20th Street of the 10th avenue in Chelsea district. It is apparent that the High Line is physically different from other public parks in the city. It may not be as enormous as the gigantic suspension Brooklyn Bridge or as vast and wild as Central Park, but it is bound to proudly stand as a valuable “item” for New York City for many more years to come.

Infrastructure for transportation of goods was commissioned way back in 1847 in the city of New York. After operating for a while, accidents on the tracks lead to many people loosing their lives, especially in the 10th Avenue area during 1851-1929. This avenue was once even referred to as “Dead Avenue.” The city then saw the need of cowboys who led in front to warn people of a coming train. However, after many debates and public hearings about the dangers the city agreed to commission another project, for the West Side Project, which included the elevated train in lieu of the existing street level one. That was when the original High Line project was created and built – in the 1930s. It officially started to run in 1934 and the High Line connected from West 34th Street to Spring Street at St. John’s Park Terminal. The main products carried were meat, milk and raw materials for every day usage of the people in the city.

The plan for the original High Line infrastructure was indigenous as it was designed to avoid conflicts of the inter-section of other elevated trains and the subway. Instead, it avoided the intersections by going though the city blocks and intended to transport goods directly to the building and warehouses 30 feet above the ground. So, these become odd industrial characteristics of the elevated track running like a snake through different buildings and through different districts. The last train was used to transport frozen turkeys in 1980; its operation ceased after only 50 years because of the increasing means of delivery by trucks that became more popular, and the track was abandoned and left to become an eyesore over the many years. A group of developers who owned the land along this train track tried to convince the city to tear it down altogether. However, Peter Obletz was the first to step up to protect it and pushed the city to reuse the High Line again – but there were no outcomes until much later.

The real public park project actually happened with the formation of the non-profit group, Friends of the High Line (FHL) founded by Joshua David and Robert Hammond in 1999. FHL initially wanted to protect the demolition plan under mayor Rudy Giuliani, and pushed hard to save the High Line and introduce a new use for it as a public park. It was mayor Mike Bloomberg’s government that agreed to work with FHL and helped support the project, while FHL worked hard with local communities, known celebrities and politicians to raise funds for the project.

The High Line indeed is not the first public park built on an abandoned train track. The 4.5 kilometers of the Promenade Plantée in Paris set the real precedent and was opened to the public in 1998. Even though it is not the first, the High Line became know as FHL began to promote to the public through the Idea Competition in 2003, which saw submissions from over 720 teams – all with stunning ideas. Once it was highly supported by the public, FHL and the city of New York started to select a professional team to lead the project by assessing over 50 qualified professionals to reach the last 4 teams, and then awarding the project to James Corner Field Operations and Diller Scofidio + Renfro teams.

“Inspired by the melancholic, unruly beauty of the High Line, where nature has reclaimed a once-vital piece of urban infrastructure.” The design team strate-gized the idea by using ‘eco-tecture’ as a tool to combine organic and building materials into a blend of changing pro-portions. Also, to contrast the dynamic Hudson River Park existing in parallel down below, with one with feelings of more calm, slowness, and other-worldliness.

Working with the community and the city, through public hearings, the design team created a useful public park master plan that would become ‘the must visit’ spot in New York City. The design elements include the use of wild and native plants grown and discovered on site into the existing track, which require less maintenance in a long run. The many surprise pocket spaces created both to impress and to function for the park, include the famous sunbathing area on the existing train track that can be moved creating and accommodating different spaces for a group.

The talk of the town element has to be the sunken theater on the platform of 10th Avenue and 16th Street. The level down steps became seating benches, magnified at the end with clear glass panels that people can look through to the traffic underneath or to check out people walking by. This visual connection surprisingly creates a greater sense of community. Other design elements also seem to follow the sustainable factor, such as the use of FSC certified wood, designing lighting with LED (to not interfere with the neighbors), and using native plants. The project was also planned well during construction so as not to disturb the environment.

One of the major successes that should be exalted is the existing High Line itself. It offers such a narrative when one moves through. You can see the open views through to the river, the streets cross-section of the city, and unforeseen views of the city; also what is being protected underneath the buildings. This creates a phenomenon, because the original design created the infrastructure that served as an elevated service directly to the buildings and cut through the blocks that differed from the standard subway routes.

It is no surprise encountering unexpected vistas by walking through the park. We can experience the unfolding views of the Statue of Liberty in one direction and directly opposite, the Empire State building, as we have never seen before. Even the up-close building elements like cornices standing just in front of our eyes or the total shocking scale of the billboards that are usually seen from the street level, now can be touched as they are right out in front of you.

The improvement through this project of the High Line echoes many new possibilities to all districts it moves through. It brings and refreshes with new real estate development – office buildings, residential projects, fashion stores, restaurants and a new art gallery district that are all supported by this development even during the current economic downturn. One of the upcoming projects that could be added to this excitement is a new 185,00 square feet Whitney Museum space downtown, located at Gansevoort and anchored to the High Line with the main activity plaza for the neighborhood.

This is expected to be ready by 2012. Additionally, there is more to come in the form of other exciting projects once the second phase of the High Line in completed, which will continue from 20th Street to 34th Street of the Hell’s kitchen neighborhood, expected to open in 2010.

The ‘reuse’ notion is not bad after all, especially in the case of this public park project. Giving a once dead track a new lease of life and forcing new terms of use, they create such positive and infinite possibilities. The High Line may not be reused as its original infrastructure that transported goods feeding people in the city, but it sure does connect and trans-port new relationships among people, districts, business and all that we need. That is the real “sustainability” factor. []

ในที่สุดก็สำเร็จเป็นรูปเป็นร่างสักที สำหรับ MO room ณ เจียงใหม่ !
เมื่อสัก 2-3 ปีที่แล้วได้ยินข่าวคราวว่าคุณไทวิจิต จะทำโรงแรมแถวๆ ท่าแพ ..
แต่จนแล้วจนเล่า..ก็ได้ยินแต่ร้าน MO shop
ที่ไปเชียงใหม่ กพ.ล่าสุดก็ไม่ได้แวะไปเยี่ยมชมร้านซะด้วย ​-_-”
(อันนี้ต้องโทษเปิ้น ..55)

” Wasinburee Supanichvoraparch, Pheung Chittirattanakorn, Jitsing Somboon, Chamni Tipmanee, Apichart Champathong, Porndet Chandawanich, Torlap Lapcharoensuk, Udom Udomsrianant, Angkrit Ajchariyasophon, Angus Hutcheson, and Rirkrit Tiravanija ”
ดูจากรายชื่อคุณๆศิลปินที่มาออกแบบแล้ว รู้สึกตื้นตันใจแทนประเทศไทยจริงๆ ..
ที่เรามีสนามเล่นให้กับพวกเค้ามากขึ้นนอกจากในพิพิธภัณฑ์และแกลลอรี่

ในขณะที่ Hotel Fox ณ โคเปนฮาเกน
โรงแรมดังที่เชิญ designer จากทั่วโลกมาออกแบบ (จากการได้ไปแอบดูห้องแบบแว๊ปๆ)
ก็ยังดูไม่เจ๋งเท่า MO room เลย  ..แฮะ

อยากลองพักห้องใครดีหว่า ??
…แต่ก่อนอื่น..หาเงินมาจ่ายค่าห้องให้ได้ก่อนเหอะเนอะ! 

The art that you can live in : MO ROOMS
via art|4|d.com —>> # 160  Jun-09 : Mo than I can say

เห็นงานภาพ collage คุณ Dujardin (ช่างภาพแนวถาปัดฯชาวเบลเยี่ยม) ชุดนี้
แล้วนึกถึงงานชุด “ganz woanders” ของ Beate Guetschow ทันที (ข้างล่าง)

งานของคุณ Dujardin เป็นการ collage ภาพตึกเก่าๆ ของเมือง Gent
ที่ถ่ายเก็บสะสมไว้ .. คราวนี้ก็เลยกลายเป็นสถาปัตยกรรมแนวใหม่ซะเลย
(แนะนำให้ไปดูรูปจาก Mark เล่มล่าสุด ..เจ๋งมาก .. แหะแหะ คือเราชอบน่ะ )
ในขณะที่ของคุณ Guetschow (ช่างภาพหญิงในดวงใจและลูกศิษย์ Tillmans)
ก็เป็น photo collage เหมือนกัน
แต่รวมเอาเรื่องราวไว้ด้วย(เท่าที่เคยอ่านมานะ)
คือภาพข้างบนเป็นภาพที่ถ่ายไว้นานโข
ตั้งแต่ตอนไปถ่ายภาพสงครามแถวยุโรปตะวันออกหรือประมาณรัสเซียเนี่ยล่ะ
แล้วคุณพี่เค้าก็เอามาดัดแปลงใหม่ ตัดโน่นแปะนี่จนไม่เหลือเค้าเดิมเลย

“My pictures are photographil constructions. None of these cities and landscapes is for real. My pictures are generated with the computer and sometimes, they are composed of more than 100 single pieces.”

ภาพขนาดใหญ่ยักษ์จัมโบ้สูงเท่าตัวคนได้ ..
มีโอกาสแนะนำให้ลองดูแล้วจะติดใจ

ปล.เอ๊ะ! ตกลงเราควรจะเขียนหัวข้อว่าคุณ dujardin หรือคุณ Guetschow ดีนะเนี่ย

Filip Dujardin

เห็นคราวนี้ในจุดประกายมาพูดถึงอีก
ในเนื้อหาที่ขยายและน่าจะเข้าใจขึ้น
เลยเอามาลงให้อ่านกันอีกทีก็น่าจะดีนะ

กรุงเทพธุรกิจ : เรื่องเล่าของโฉมกรุง

เรื่องเล่าของโฉมกรุง
8 มกราคม พ.ศ. 2551 09:00:00

จากหมู่บ้านชนบทสู่เมืองใหม่ โฉมหน้าที่เปลี่ยนแปลงไปของกรุงเทพมหานครจากอดีตถึงปัจจุบัน บอกเล่าเรื่องราวได้มากกว่าที่ตาเห็น ชาธิป สุวรรณทอง มีรายงาน

กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ : การเปลี่ยนแปลง ‘รูปลักษณ์’ และ ‘บุคลิก’ จากความเป็นบ้านทุ่งบ้านท่าของ ‘บางกอก’ สู่ความเป็นเมืองใหญ่ของ ‘กรุงเทพฯ’ การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นทั้งในแง่ของความเป็นชุมชน และการเปลี่ยนรูปโฉมเพื่อก้าวสู่ยุค ‘สมัยใหม่’ ล้วนมีส่วนในการกำหนดโฉมหน้ากรุงเทพฯ ในปัจจุบัน

บ้านสวนริมคลอง : กรุงเทพฯ ที่เลือนหาย

กรุงเทพฯ ในความทรงจำของหลายคนคงมีภาพของความเป็นชุมชนริมน้ำอันสงบ ขณะที่ภาพกรุงเทพฯ ในปัจจุบันให้ภาพของความเป็นเมืองใหญ่ที่สร้างจากคอนกรีตและกระจกวิถีชีวิตที่เร่งรีบ

จากบรรยายวิชาการเรื่อง ‘การอ่านและแปลความหมายภูมิทัศน์ของกรุงเทพฯ ปัจจุบัน การเปลี่ยนแปลงทัศนคติและคุณค่าความหมายของถิ่นที่’ ดร.คัทลียา จิรประเสริฐกุล จากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าวว่า การพัฒนาทำให้โฉมหน้าและบุคลิกของกรุงเทพฯ เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในระยะ 30-50 ปีหลัง การพัฒนาเมืองอย่างไร้ทิศทางทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลง ซึ่งส่งผลต่อการดำเนินชีวิตของคนทั้งในแง่สังคมวัฒนธรรมและวิถีชีวิต

“ถ้าดูแผนที่กรุงเทพฯ ร้อยปีที่ผ่านมาจะเห็นว่ามีโครงข่ายของ ‘คลอง’ แต่ถ้าดูแผนที่กรุงเทพฯปัจจุบันจะเห็นโครงข่าย ‘ถนน’ เป็นหลัก คลองไม่ได้หายไปแต่ลดบทบาทลง หน้าบ้านเดิมหันสู่คลองก็เปลี่ยนมาหันสู่ถนน แสดงให้เห็นว่ากรุงเทพฯ พัฒนาจากเมืองน้ำเป็นเมืองบก จากความเป็นบ้านเรือนไม้ทรงไทยอยู่ริมน้ำริมทุ่งปัจจุบันกลายเป็นภาพลักษณ์ของเมือง จากชนบทในอดีตสู่ความเป็นเมืองในปัจจุบัน”

เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์กรุงเทพฯ อย่างเป็นลำดับ ดร.คัทลียา ได้เลือกศึกษาเปรียบเทียบชุมชน 3 ชุมชน ที่มี ‘ระดับความเป็นเมือง’ ที่แตกต่างกัน ได้แก่ ชุมชนบ้านบางราวนก จังหวัดนนทบุรี ซึ่งเป็นตัวแทนของ ‘บ้านสวนริมคลอง’, ชุมชนหลังวัดปากน้ำฝั่งใต้ ฝั่งธนบุรี และพื้นที่ซอยอ่อนนุช 29 ถึง 33/1 เขตสวนหลวง กรุงเทพฯ ซึ่งมีระดับความเป็นเมืองมากที่สุด

จากการศึกษาภาพถ่ายทางอากาศครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2495 พบว่าทั้งสามพื้นที่มีจุดเริ่มต้นเป็น “บ้านสวนริมคลอง” เหมือนกัน ในปัจจุบันพื้นที่บ้านบางราวนกยังคงความเป็นชุมชนริมน้ำ ‘คลอง’ ยังคงเป็นศูนย์กลางวิถีชีวิต กิจกรรมทุกอย่างเกิดขึ้นริมคลอง ไม่ว่าจะเป็นการซักผ้า ล้างจาน อาบน้ำ ตักบาตร ทำให้ลักษณะสถาปัตยกรรมเชื่อมโยงกับน้ำไปด้วย

พื้นที่วัดปากน้ำฝั่งใต้และชุมชนโดยรอบในฝั่งธนบุรี ระบบชุมชนเป็นระบบที่พัฒนามาจากระบบหมู่บ้าน ต่อมารัฐยกเลิกระบบหมู่บ้านและตั้งเป็นชุมชนขึ้นทะเบียน ชุมชนริมคลองยังคงมีที่นั่งเล่นริมน้ำ ชาวชุมชนยังรู้จักกันเป็นเพื่อนบ้านกัน มีกิจกรรมในชุมชนร่วมกันโดยมีวัดเป็นศูนย์กลาง

ขณะที่พื้นที่ที่สามคือ พื้นที่ซอยอ่อนนุช 29 ถึง 33/1 เขตสวนหลวง เป็นชุมชนที่ขนาบด้วยคลองและถนน มีวัดในชุมชน ลักษณะทางกายภาพไม่ต่างจากพื้นที่ศึกษาอื่น ข้อแตกต่างคือเป็นพื้นที่ที่ถูกจัดแบ่งใหม่ด้วยระบบเขต ไม่เป็นหมู่บ้าน ไม่เป็นชุมชน คนในชุมชนไม่รู้จักกัน ไม่มีกิจกรรมร่วมกัน วัดไม่เป็นศูนย์กลาง กิจกรรมการใช้วิถีชีวิตประจำวันที่ผูกพันกับคลองไม่มีให้เห็นอีกแล้ว คลองซอยในพื้นที่ถูกถมเพราะคนไม่ให้ความสำคัญอีกต่อไป บางคลองมีการสร้างประตูน้ำซึ่งทำให้ความสำคัญของคลองลดลง เพราะเรือไม่สามารถผ่านได้ บ้านส่วนใหญ่มีพื้นที่นันทนาการในบ้านไม่ออกมาใช้พื้นที่สาธารณะ

“ต้นตอของทั้งสามพื้นที่ที่มีความเป็นบ้านสวนริมคลองเหมือนกัน มีที่อยู่อาศัยอยู่ริมน้ำ ถัดไปเป็นที่ทำมาหากิน คือที่สวนหรือทุ่งนา จะเป็นรูปแบบนี้เหมือนกัน ซึ่งถ้าดูที่นนทบุรี คลองเป็นศูนย์กลางของชีวิต ไม่ว่าจะไปบ้าน ไปวัดหรือไปสวนต้องผ่านคลอง พอมีถนนขึ้นมา ถนนเป็นทางเลือก แต่คลองยังมีความสำคัญ เพราะสถานที่หลักๆ อยู่ติดคลอง แต่พอเป็นฝั่งธนฯ บ้านอาจจะไม่ได้อยู่ริมคลอง บางบ้านติดถนน ถนนมีความสำคัญมากขึ้น คนเริ่มมีการใช้ชีวิตออกไปนอกพื้นที่ พอมาถึงพื้นที่ซอยอ่อนนุช คลองเปลี่ยนบทบาทไปเป็นเพียงทางระบายน้ำ บางคนไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามีคลอง และคนก็ออกไปมีกิจกรรมนอกพื้นที่มากขึ้น”

ดร.คัทลียา อธิบายว่า คุณลักษณะ ‘ความไร้ขอบเขต’ เป็นสิ่งที่สามารถอธิบายคุณลักษณะพิเศษของ ‘ที่ว่างอย่างไทย’ ได้ในหลายมิติ ทั้งในแง่ของปฏิสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดของเพื่อนบ้านและเครือญาติ อุปนิสัยการช่วยเหลือพึ่งพากัน ไปจนถึงทัศนคติเกี่ยวกับขอบเขตว่า บ้านไม่ใช่แค่เขตรั้วบ้านแต่บ้านคือชุมชนหมู่บ้านทั้งหมด รวมไปถึงการไม่แบ่งแยกศาสนาในสังคมไทยและการอยู่ร่วมกันระหว่างโลกวิญญาณกับโลกมนุษย์

“สิ่งที่ค้นพบคือ ระบบการปกครองในพื้นที่มีส่วนอย่างมากในการสร้างเสริมหรือทำลายระบบสังคมและความเป็นชุมชน การเปลี่ยนจากระบบหมู่บ้านไปสู่ระบบชุมชนและระบบเขตมีผลต่อปฏิสัมพันธ์ความเป็นชุมชนในพื้นที่นั้นๆ”

แม้ว่าภาคเอกชนได้มีความพยายามในการสร้างสรรค์ ‘ที่ว่างอย่างไทย’ และ ‘ชุมชนที่ยั่งยืน’ ผ่านโครงการบ้านจัดสรรในรูปแบบ ‘เลคแอนด์พาร์ค’ เหมือนบ้านสวนริมคลอง แต่ยังคงมีคำถามว่ารูปแบบดังกล่าวจะแทนที่กลิ่นอายของบ้านสวนริมคลองที่หายไปได้หรือไม่

“การให้ความสำคัญเฉพาะกายภาพอย่างเดียวไม่น่าจะพอ คุณภาพของพื้นที่ไม่ได้อยู่ที่กายภาพแต่อยู่ที่ความหมายที่มองไม่เห็น บ้านจัดสรรริมน้ำเป็นภาพฝันในโฆษณาบอกว่าพยายามจะสร้างระบบชุมชน แต่จริงๆ มันไม่มีปฏิสัมพันธ์ ต่างคนต่างอยู่

ข้อเสนอแนะคือการกำหนดนโยบายพัฒนาชุมชนควรให้ความสำคัญกับการคงอยู่ของสังคมและทัศนคติที่ดีต่อชุมชน การพัฒนาควรจะเอื้อต่อการพัฒนาและรักษาเอกลักษณ์ของชุมชน

ขณะที่คลองเป็นพื้นที่สาธารณะสำคัญที่เปิดโอกาสให้สมาชิกชุมชนหมู่บ้านมีปฏิสัมพันธ์และรวมกลุ่มกันได้ดี ดังนั้น รัฐควรส่งเสริมการพัฒนาคลองให้กลับมามีชีวิต ใช้คลองเป็นกลยุทธ์ในการสร้างจิตสำนึกเพื่อพัฒนาชุมชนให้มีความผูกพันที่แน่นแฟ้น เมื่อคนผูกพันกันก็จะช่วยกันดูแลท้องถิ่นของตนเอง

“การพัฒนาเมืองที่มุ่งความผาสุกของคนควรเอาแนวคิดเรื่องพื้นที่แบบไทยไปใช้ในการวางผังเมืองใหม่ในอนาคต เพื่อให้คนเกิดการปฏิสัมพันธ์ เกิดความเป็นชุมชนมากขึ้น ถ้าหากว่าภาควิชาการร่วมมือกับภาคธุรกิจอสังหาริมทรัพย์สร้างที่อยู่อาศัยที่คงคุณค่าของที่ว่างอย่างไทยที่สามารถอยู่ได้อย่างผาสุกก็น่าจะเป็นประโยชน์”

สถาปัตยกรรมใหม่ : ความหมายของความเปลี่ยนแปลง

พูดถึงกรุงเทพฯ หลายคนคงไม่ปฏิเสธว่าพื้นที่ถนนราชดำเนินกลางเป็นฉากของบ้านเมืองที่เป็นเหมือนสัญลักษณ์ของการก้าวเข้าสู่ยุค ‘สมัยใหม่’

สถาปัตยกรรมอย่างใหม่ที่เกิดขึ้นบนถนนสายนี้ รวมทั้งสถาปัตยกรรมร่วมยุค นอกจากจะเกิดขึ้นเพื่อกำหนด ‘โฉมหน้า’ ใหม่ให้กรุงเทพฯ ยังมีความหมายที่ลึกล้ำไปกว่าที่ตาเห็น

ในการบรรยายวิชาการเรื่อง การเมืองและสังคมในศิลปสถาปัตยกรรม สยามสมัย ไทยประยุกต์ ชาตินิยม อาจารย์ชาตรี ประกิตนนทการ จากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร นำเสนอมุมมองทางประวัติศาสตร์การเมืองไทยผ่านสถาปัตยกรรมที่มีผลต่อความเข้าใจเรื่องชาติและความเป็นไทย

อาจารย์ชาตรีบรรยายว่า สถาปัตยกรรมสองฟากฝั่งถนนราชดำเนินกลางถูกสร้างขึ้นภายหลังพ.ศ. 2475 ในทางประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมแบบสากลเรียกรูปแบบนี้ว่า ‘Modern Architecture’ ซึ่งเกิดขึ้นในยุโรปช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ต่อเนื่องถึงต้นศตวรรษที่ 20 ก่อนจะส่งอิทธิพลมาถึงไทยในเวลาต่อมา

“ลักษณะงานสถาปัตยกรรมแบบนี้จะมุ่งตอบสนองสุนทรียภาพอย่างใหม่ที่ต่อเนื่องจากการปฏิวัติอุตสาหกรรมในยุโรป เน้นสุนทรียภาพแบบเครื่องจักร แต่รูปแบบนี้ในไทยผมเชื่อว่ามันไม่ได้เกิดจากแนวคิดเดียวกับในยุโรป เพราะบริบทต่างกัน รูปแบบสถาปัตยกรรมในไทยน่าจะเปลี่ยนไปตามเส้นแบ่งทางประวัติศาสตร์การเมืองไทยมากกว่าตามเส้นแบ่งสถาปัตยกรรมตะวันตก”

อาจารย์ชาตรีเล่าต่อไปว่า รูปแบบโมเดิร์น อาร์คิเตคเจอร์ ในไทยเกิดจากแนวคิดสามอย่างคือ การปฏิเสธอดีตสมัยรัตนโกสินทร์ เนื่องจากเป็นช่วงเวลาต่อเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงการปกครอง รวมถึงแนวคิดเกี่ยวกับ ‘รัฐธรรมนูญ’ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สำคัญของการเปลี่ยนจากสมบูรณาญาสิทธิราชย์เป็นประชาธิปไตย และแนวคิดเรื่อง ‘หลักหกประการ’ ของคณะราษฎร (ประกอบด้วย เอกราช ปลอดภัย เศรษฐกิจ เสมอภาค เสรีภาพ การศึกษา) ทั้งสามแนวคิดนี้มีผลต่อรูปแบบสถาปัตยกรรมในยุคนั้น

“สถาปัตยกรรมยุคก่อนหน้านั้นจะมีสิ่งที่เรียกว่า ‘ฐานานุศักดิ์ทางสถาปัตยกรรม’ จะมีระเบียบคุมรูปแบบอาคารสำหรับกษัตริย์ สำหรับขุนนาง สำหรับไพร่ แม้ว่าแนวคิดนี้จะค่อยๆ คลายตั้งแต่รัชกาลที่ 4 เป็นต้นมา แต่ก็ยังมีอยู่ การนำรูปแบบโมเดิร์น อาร์คิเตคเจอร์ มาใช้ ผมคิดว่าเป็นการแสดงถึงการปฏิเสธงานแบบจารีตด้วยรูปร่างหน้าตาที่แปลกแหวกแนวออกไป”

รูปแบบสถาปัตยกรรมอย่างใหม่ ถูกนำมาใช้ในการสร้างฉากของบ้านเมืองที่ทำให้รู้สึกก้าวเข้าสู่ ‘สมัยใหม่’

“ถ้าเราดูหนังสือที่ตีพิมพ์สมัยคณะราษฎร จะเห็นว่ามีการแบ่งประวัติศาสตร์ออกเป็น 2 ช่วงใหญ่ๆ คือ ช่วงก่อนและภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ช่วงก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองถูกขนานนามว่า ‘สยามเก่า’ เป็นตัวแทนของความโบราณ ล้าหลัง ส่วนภายหลัง พ.ศ. 2475 จะถูกนิยามว่าบ้านเมืองก้าวสู่ยุค ‘สยามใหม่’ บ้านเมืองเจริญก้าวหน้า”

โฉมหน้าของบ้านเมืองโดยบริเวณสองฟากฝั่งถนนราชดำเนินกลาง ถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นฉากให้ประชาชนรู้สึกว่าได้ก้าวเข้าสู่ยุค ‘สยามใหม่’ รูปแบบสถาปัตยกรรมไทยเดิมหลังคาจั่วจึงถูกแทนที่ด้วยรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบใหม่ที่เน้นความเรียบเพื่อเน้นถึงการตัดขาดจากอดีต

“ถ้าดูอาคารบนถนนราชดำเนินกลาง ตึกยุคนั้นเขาบังคับว่าต้องให้ดูเป็นหลังคาดาดฟ้าเรียบๆ ซึ่งสมัยนั้นถือว่าสร้างยาก ถ้าอาคารไหนเป็นหลังคาจั่วต้องทำแผ่นขึ้นมาบังด้านหน้าเพื่อให้ดูเป็นหลังคาตัด นี่คือลักษณะที่เขาซีเรียสนะเพื่อที่จะได้ตัดขาดจากอดีต มีเรื่องเล่าว่า ยายคนหนึ่งมาเที่ยวงานฉลองรัฐธรรมนูญหลายปีจนทนไม่ได้ต้องถามว่าตึกเมื่อไรจะสร้างเสร็จ สะท้อนให้เห็นว่าตึกมันใหม่จนคนจินตนาการไม่ออกว่าจะเป็นตึกได้ ลองจินตนาการว่าคนในยุคนั้น มาเดินถนนราชดำเนินพบกับตึกสถาปัตยกรรมแบบใหม่ ใส่หมวก นุ่งกระโปรง ใส่กางเกง ภาษาพูดเปลี่ยน เสื้อผ้าเปลี่ยน การเมืองก็เปลี่ยน”

ขณะที่ แนวคิดเกี่ยวกับ ‘รัฐธรรมนูญ’ ก็ถูกนำมาใช้เป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงการก้าวเข้าสู่ยุคใหม่เช่นกัน

อาจารย์ชาตรี อธิบายต่อไปว่า สัญลักษณ์ของ ‘พานรัฐธรรมนูญ’ ประกอบด้วย ‘พานแว่นฟ้า’ หรือพานสองชั้นประกอบกัน ด้านบนมีสมุดไทยวางอยู่ ในช่วงเวลาหลัง 2475 ถือว่าเป็นสัญลักษณ์ได้รับการเชิดชูอย่างยิ่งใหญ่ การเชิญต้องใช้พนักงานภูษามาลา มีการสร้างพลับพลาจตุรมุข มีทหารเฝ้า มีการกราบไหว้ รวมทั้งมีการให้กรมศิลปากรเขียนแบบพานรัฐธรรมนูญจำลองส่งไปสร้างทุกจังหวัด ที่ฐานอนุสาวรีย์มีข้อความว่า “สยามรัฐธรรมนูญที่รักและสักการะยิ่ง” ซึ่งแสดงให้เห็นว่ารัฐธรรมนูญเป็นสิ่งที่ต้องรักและสักการะ ต่างจากในปัจจุบันที่ถูกมองว่าเป็นแค่สัญลักษณ์อย่างหนึ่ง

เช่นเดียวกับรูปแบบทางสถาปัตยกรรมของ ‘อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย’ มีหลักฐานที่ชัดเจนให้เห็นถึงการใช้สัญลักษณ์ตัวเลขบางอย่างซึ่งมีเฉพาะในยุคนี้ รัศมีของอนุสาวรีย์กว้าง 24 เมตร เช่นเดียวกับความสูงของปีกอนุสาวรีย์ 24 เมตร มาจากวันที่ 24 มิถุนายน ซึ่งเป็นวันเปลี่ยนแปลงการปกครอง พานรัฐธรรมนูญสูง 3 เมตร ก็คือ เดือนมิถุนายนหรือเดือนสามตามปฏิทินเก่า โดยรอบอนุสาวรีย์มีปืนใหญ่ 75 กระบอกเป็นตัวแทนของ พ.ศ. 2475 ป้อมตรงกลางมี 6 ประตู และพระขรรค์ 6 เล่ม แทนหลัก 6 ประการของคณะราษฎร ปีกทั้งสี่ด้านมีรูปสลักประวัติคณะราษฎร เป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่าสถาปัตยกรรมยุคนี้พยายามจะสื่อถึงเหตุการณ์ 24 มิถุนายน อย่างจริงจัง

“แนวคิดเรื่องหลักหกประการยังปรากฏในสถาปัตยกรรมอีกหลายที่ เช่น อาคารกระทรวงยุติธรรมที่สร้างใน พ.ศ. 2482 เพื่อเป็นที่ระลึกการได้เอกราชทางการศาล ก็จะเห็นรูปแบบของเสาหกต้นแทนหลักหกประการ หรืออาคารโดมในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ที่มีช่องหน้าต่างหกช่อง หรืออาคารศาลากลางเก่าที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา บ้านเกิดของนายปรีดี พนมยงค์ ก็มีรูปแบบเสาหกต้นเป็นตัวแทนของหลักหกประการ”

แนวคิดเรื่องหลักหกประการไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะในงานสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ ในงานสถาปัตยกรรมไทยอย่างเจดีย์ในวัดพระศรีมหาธาตุบางเขนที่มี ‘ปล้องไฉน’ 6 ชั้น ฉีกขนบการสร้างเจดีย์ที่ต้องมีปล้องไฉนเป็นเลขคี่ ซึ่งยากจะเชื่อว่าเกิดจากความไม่รู้เพราะผู้ที่ออกแบบเป็นศิษย์เอกของสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ซึ่งอาจารย์ชาตรีเชื่อว่าเป็นการสื่อถึงแนวคิดเรื่องหลักหกประการของคณะราษฎร

นาทีนี้โฉมหน้าของกรุงเทพฯ ยังคงเปลี่ยนแปลงตามการพัฒนาที่ยากจะหยุดยั้ง ภายใต้รูปโฉมของกรุงเทพฯ ที่เปลี่ยนไป หากมองให้ลึกลงไปกว่าสิ่งที่ปรากฏแก่สายตา อาจพบว่ามีความหมายบางอย่างมากไปกว่าที่เห็นก็เป็นได้